فقه
آيا هنگام شنيدن نام پيامبر از راديو و تلويزيون خواندن درود لازم است
سؤال: آيا هنگام شنيدن نام پيامبر اكرم، صلّياللهعليهوسلّم، از راديو و تلويزيون درود فرستادن بر آنحضرت، و يا در هنگام شنيدن اذان حرمين شريفين جواب دادن به اذان، لازم است يا خير؟ البته خورشيد در مكّة مكرّمه ديرتر غروب ميكند و شخص، اذان مغرب آنجا را در وقت نماز عشاي شهر خود ميشنود.
جواب: اگر شخصي نام مبارك رسولاكرم، صلّياللهعليهوسلّم، و يا اذان را از راديو و تلويزيون بهصورت پخش مستقيم بشنود، خواندن درود و جوابدادن به اذان بر او لازم است، اما اگر پخش غيرمستقيم باشد لازم نيست.
حكم خريدوفروش از طريق تلفن و اينترنت
سؤال: معاملهاي كه از طريق تماسهاي تلفني و اينترنت انجام ميگيرد و مشتري جنس را نديده و تحويل نگرفته است پول را حواله ميكند، آيا اين معامله جايز است يا خير؟
جواب: معاملهاي كه از طريق تماسهاي تلفني و اينترنت انجام ميگيرد جايز است بهشرطيكه ايجاب و قبول در يك وقت انجام بگيرد، البته مشتري هنگام ديدن كالا خيار رؤيت(1) دارد.(2)
حكم ختم قرآن بهصورت دستهجمعي و ايصال ثواب آن به اموات
سؤال: معمولاً در جلسات تعزيه و پرسه، افراد جزءهاي قرآني را در ميان يكديگر تقسيم ميكنند و بعد از لحظاتي يك نفر دعاي ختم اين جلسه را با صداي بلند ميخواند، حكم اين عمل چيست؟
جواب: تلاوت قرآن و اهداي ثواب آن به اموات جايز است مشروط بر اينكه: 1. بدون اجرت باشد؛ 2. به دور از رسم و رواج باشد؛ 3. لازمي قرار داده نشود. بنابراين اگر چند نفر جمع شوند و خالصاًلله قرآن بخوانند و در پايان براي ميت دعا كنند اشكالي ندارد، ولي بهترين صورت براي ايصال ثواب اين است كه هر فردي جداگانه قرآن بخواند و به روح ميت اهدا كند تا اينكه رسم نشود.(3)
آيا با گفتن اين جمله: من از زندگي كردن با اين زن بيزارم، زن طلاق ميشود
سؤال: چون همسرم با من در كارها كمك نميكرد به دخترم كه كنار من بود گفتم: من از زندگي كردن با اين زن بيزارم و اين جمله را سه بار تكرار كردم. بعد از مدتي به دخترم گفتم: شما را بدبخت كردم، شايد با تكرار اين كلمات طلاق واقع شود. هنگام گفتن اين جمله نيت طلاق نداشتم و از عصبانيت آنها را گفتم. لطفا حكم شرع را در اينباره بنويسيد.
جواب: چون شوهر هنگام گفتن اين كلمات نيت طلاق نداشته است، لذا بر همسر وي طلاقي واقع نميشود و آن دو ميتوانند به زندگي مشتركشان ادامه دهند.(4)
فاصله شرعي بين چاه فاضلاب و چاه آب
سؤال: فاصله شرعي بين چاه فاضلاب و چاهي كه از آب آن براي نوشيدن استفاده ميشود، چه اندازه است؟
جواب: فاصله بين چاه فاضلاب و چاه آب به اندازهاي باشد كه اثر نجاست در چاه آب ظاهر نشود و اندازهاش به نرمي و سختي زمين بستگي دارد، لذا با تشخيص كارشناس و كسي كه در اين زمينه تجربه دارد، ميتوان مقدار فاصله را تعيين كرد.(5)
آيا اذان مساجد محل براي نماز با جماعت در نمازخانه كافيست
سؤال: ما دستهاي از تجار بازار جهت اقامة نماز عصر و مغرب نمازخانة موقتي ساختهايم، در ضمن چهار طرف محل و بازار مساجدي وجود دارد كه صداي اذان از آنجا شنيده ميشود؛ لطفاً بفرماييد بر ما اذان گفتن لازم است يا همان اذان مساجد ديگر كفايت ميكند؟
جواب: براي نمازخانة مذكور اذان مساجد ديگر كفايت ميكند، البته اگر اذان گفته شود بهتر است.(6)
آيا مُحرم ميتواند كفش دوخته بپوشد
سؤال: پوشيدن كفش دوخته براي مُحرم جايز است يا خير؟ آيا ممانعت «لبس مخيط» شامل كفش هم ميشود؟
جواب: 1. كفش مخصوص حج گرچه دوخته هم باشد براي مُحرم اشكالي ندارد.
2. لبس مخيط شامل كفش نميشود. (7)
چه اندازه تأخير بين اذان و نماز مغرب مطلوب است
سؤال: آيا نماز مغرب بايد متصل بعد از اذان اقامه گردد يا گنجايش دارد كمي بين اذان و اقامة نماز فاصله ايجاد شود؟ با توجّه به اختلافنظري كه وجود دارد حكم شرعي را بيان كنيد.
جواب: از مجموع دلايل و عبارات فقها چنين معلوم ميشود كه مقداري تأخير بين اذان مغرب و آغاز نماز مطلوب است و اين تأخير فوايد زير را در بر دارد:
1. چون وقت نماز مغرب ثابت نيست و اعلام وقت فقط با اذان ميشود، افرادي كه از مسجد فاصله دارند ميتوانند به تكبير اولي برسند؛
2. كسانيكه وضو ندارند، ميتوانند وضو بگيرند و جماعت را دريابند؛
3. روزهداران ميتوانند بدون اينكه نماز جماعتشان فوت شود، افطار كنند؛
4. رعايت حال پيروان بعضي از مذاهب فقهي اهلسنّت ميشود كه بعد از اذان و قبل از اقامة نماز، خواندن دو ركعت را مستحب ميدانند. ناگفته نماند كه خواندن دو ركعت بين اذان و اقامة نماز نزد بعضي از فقها مستحب است، ولي برخي ديگر قائل به استحباب آن نيستند، در عين حال آن را مكروه نميدانند.
پينوشت:
1. منظور از خيار رؤيت اين است اگر كالا داراي ويژگيهايي نبود كه قبلاً بين فروشنده و خريدار تعيين شده در اين صورت خريدار ميتواند جنس را قبول نكند.
2. و فيفقهالنوازل: إجراء التعاقد بالآلات الحديثة: إن المشاركين قرروا مايلي المراد من المجلس الحال الّتي يشتغل فيها العاقدان بإجراء التعاقد و القصد من إتحاد المجلس أن يّتصل الإيجاب بالقبول في وقت واحد. «أ»، يصح الإيجاب و القبول في البيع عن طريق الهاتف و مؤتمر الفيديو، و إذا كان العاقدان علي الإينترنت في وقت واحد و يظهر الطريق الآخر قبوله بعد الايجاب بالفور فينعقد البيع و يعتبر مجلس العاقدان في هذه الصورة متحداً. «ب»، إذ أجاب أحد في البيع في الإينترنت و لميكن طرف الآخر متواجداً علي الإينترنت في وقت واحد و بعد وقت استلم الإيجاب يلزمه اظهار بالقبول في حينه. فقهالنوازل: 3/106، دار ابنالجوزة.
3. ردالمحتار: 5/39. 4. هندية: 1/383. تاتارخانيه:1/387، ماجدية.
5. الدرالمختار: 1/423، طبع دارالمعرفة.
6. و في الهندية: 1/54، و إن كان في كرم أو ضيعة يكتفي بأذان القرية و إن أذنوا كان أولي.
7. ترمذي262/834 . حاشية ابنعابدين7/37ـ 38، طبع دارالثقافة و التراث. حاشية ابنعابدن 7/37ـ38، طبع دارالثقافة و التراث.
فصلنامه دینی، فرهنگی، اجتماعی